تعيين جنسيت جنين همواره در طول ساليان سال از روياهاي دست نيافتني انسانها به شمار مي‌رفته شايد براي برخي هيچ تفاوتي بين دختر يا پسر وجود نداشته اما بدون شك براي برخي ديگر مساله‌اي مهم بوده است.
امروزه به كمك تكنيك‌هاي جديد علم پزشكي بسياري از روياها و آرزوهاي انسان ممكن شده يكي از آنها تعيين جنسيت جنين است كه در ايران نيز همپاي ساير كشورهاي پيشرفته توانايي انجام اين كار فراهم شده است.

 

از نظر طبيعي در مقابل هر ‪ ۱۰۰‬دختر، حدود ‪ ۱۰۲‬تا ‪ ۱۰۵‬پسر به دنيا مي‌آيد در اين ميان اگر چه در جوامع پيشرفته تعيين جنسيت جنين اغلب موضوع مهمي نيست، ولي در بعضي مواقع و حتي در ميان تحصيلكردگان علاقه به يك جنس گاهي بيشتر است.

 

زوجيني بوده‌اند كه مثلا با داشتن سه يا چهار دختر در انتظار تولد يك پسر به تعداد فرزندان خود افزوده‌اند و نتيجه نگرفته‌اند با استفاده از اين تكنيك مي‌توان خواسته آنها را محقق كرد و به روند افزايش جمعيت در اين خانواده‌ها خاتمه داد.

 

در ايران انجام روش تعيين جنسيت جنين قبل از تولد و همچنين تشخيص بيماري‌هاي ژنتيكي پيش از تولد چندين سال است كه توسط مراكز درماني مختلف انجام مي‌شود و نوزادان فراواني به سلامت با استفاده از اين تكنيك متولد شده‌اند.


 

‪ (Preimplantation Genetic Diagnosis)PGD‬يا تعيين جنسيت جنين قبل از تولد هم در مورد تعيين جنسيت جنين به واسطه علاقه والدين به يك جنس خاص و هم به علت انتقال بيماري‌هاي ژنتيكي وابسته به جنسيت خاصي صورت مي‌گيرد.

 

تشخيص پيش از لانه‌گزيني گرچه امر جديدي است ولي در انسان اصول كاربردهاي باليني آن در دهه گذشته پايه‌ريزي شده و امروزه بعنوان يك روش جايگزين براي تشخيص پيش از تولد بكار گرفته مي‌شود.

 

در حال حاضر ‪ PGD‬تنها روش ممكن براي زوجيني است كه در معرض داشتن فرزند مبتلا به بيماري‌هاي ژنتيكي قرار دارند و در ضمن به دلايل قانوني، مذهبي و ... نمي‌توانند سقط جنين را در صورت مبتلا بودن جنين به بيماري هاي ژنتيكي تجربه نمايند.

 

تشخيص ژنتيكي پيش از لانه‌گزيني يا ‪ PGD‬روشي است كه امكان بررسي ژنتيكي جنين‌ها را قبل از ورود به رحم و شروع حاملگي فراهم مي‌سازد.

 

بدين منظور از جنين‌هاي بدست آمده به روش لقاح آزمايشگاهي (‪ (IVF‬يك يا دو سلول به عنوان نمونه برداشته مي‌شود و از نظر بيماري ژنتيكي خاصي مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

 

اگر سلول نمونه برداشته شده مبتلا نباشد، آنگاه مي‌توان نتيجه‌گيري كرد كه جنين سالم به رحم مادر منتقل مي‌شود تا حاملگي آغاز شود.

 

علاوه بر استفاده از اين روش در مورد بيماري‌هاي ژنتيكي، در افرادي نيز كه به جنسيت خاصي علاقه دارند نيز از اين روش استفاده مي‌شود به اينصورت كه زوجي با داشتن مثلا چند پسر يا دختر خواهان داشتن فرزندي با جنسيتي غير از آنچه كه دارند هستند.

 

به عنوان مثال زوجي داراي چندين فرزند دختر است و هيچ پسر ندارد و يا برعكس در اينجا با استفاده از تكنيك پي جي دي يا روش تعيين جنسيت جنين قبل از تولد مي‌توان خواسته آنها را برآورده كرد.


 

دكتر "محمدرضا صادقي" متخصص جنين شناسي در گفت و گو با خبرنگار علمي ايرنا گفت در اين روش با توجه به اينكه براي انتخاب جنسيت مورد نظر بايد تعدادي از سلول‌ها را حذف كرد براي زوجيني كه داراي مشكلات ناباروي هستند به هيچ عنوان مورد استفاده قرار نمي‌گيرد زيرا انجام اين روش مستلزم حذف نيمي از تخمك و اسپرمهاي حاوي جنسيت غير دلخواه است كه شانس و احتمال باروري و بچه‌دار شدن آنها را كاهش مي‌دهد.

 

هزينه اين عمل بسيار بالاست و خيلي از افراد توانايي پرداخت هزينه اين عمل را كه حداقل حدود يك و نيم تا دو ميليون تومان است، ندارند.

 

عضو هيات علمي پژوهشكده ابن‌سينا يادآور شد در ايران اين روش بيشتر در مورد افرادي انجام شده كه خواهان فرزند پسر بوده‌اند و تمايل زيادي به انجام اين روش براي تعيين جنسيت دختر صورت نگرفته است.

 

دكتر صادقي افزود در پژوهشكده ابن‌سينا بيش از سه سال است كه اين تكنيك مورد استفاده قرار مي‌گيرد و ماهانه سه تا چهار زوج براي انجام اين كار مراجعه مي‌كنند.

 

دكتر صادقي در پاسخ به اين سوال كه آيا انجام اين كار عدم تعادل جمعيتي و افزايش يك جنس خاص را به دنبال ندارد گفت استفاده از اين روش با توجه به شرايط خاص انجام آن كه مي‌توان گفت پروسه‌اي طولاني است و علاوه بر اين هزينه زيادي دارد به ميزان زيادي انجام نمي‌شود كه منجر به عدم تعادل جمعيتي در يك جامعه شود.
 
معاون پژوهشي پژوهشكده ابن‌سيناافزود در خانواده‌اي كه بيشتر فرزندان آن را دختر تشكيل مي‌دهند تولد يك پسر نه تنها تعادل جمعيتي آن خانواده را بهم نمي‌زند بلكه به تعادل جمعيتي آن خانواده كمك هم مي‌كند.

 

مساله تعيين جنسيت جنين قبل از تولد هم مثل موضوعاتي چون تحقيقات سلول‌هاي بنيادي جنيني از مقولات مورد مناقشه در دنيا است كه در برخي كشورها آزاد و در برخي ديگر ممنوع است.

 

مخالفان تعيين جنسيت آن را مقدمه ايجاد نوعي تبعيض جنسي در جامعه مي‌دانند و در مقابل موافقان، انتخاب جنس فرزند را از حقوق طبيعي والدين دانسته و آن را در تنظيم خانواده كمك‌كننده مي‌دانند.

 

اين متخصص ژنتيك گفت زوجين مراجعه‌كننده به مركز ابن‌سينا براي انجام اين كار توسط متخصص زنان و زايمان ارزيابي مي‌شوند و در مورد وضعيت تخمدان و رحم و تمام پارامترهاي مرتبط با حاملگي موفق از طريق لقاح خارج رحمي مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

 
همسر نيز توسط متخصصين مردان ويزيت مي‌شود و بطور كامل مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد و بعد از اين معاينات جلسه مشاوره‌اي با حضور جنين شناس و متخصص ژنتيك و زوج متقاضي انجام اينكار برگزار مي‌شود.

 

دكتر صادقي مي‌گويد تكنيك تشخيص ژنتيكي قبل از تولد، آخرين پيشرفت‌ها را در زمينه ژنتيك و پزشكي توليد مثلي تلفيق نموده است. در اين روش با لقاح خارج رحمي جنين اوليه شكل مي‌گيرد سپس از اين جنين در مرحله ‪ ۶‬تا ‪۸‬ سلولي يك يا دو سلول به عنوان نمونه برداشته شده و به آزمايشگاه ژنتيك ارسال مي‌شود.

 


* موارد استفاده از تعيين جنسيت قبل از تولد
استفاده از تكنيك پيشرفته تشخيص ژنتيكي جنسيت جنين قبل از انتقال امكان انتخاب جنسيت جنين‌هاي انتقالي را فراهم كرده است كه گامي تازه در توسعه تكنيك‌هاي تشخيص ژنتيكي بيماري‌هاي پيش از انتقال جنين به شمار مي‌رود.

 

دكتر صادقي مي‌گويد تكنيك "پي‌جي‌دي" در مورد زوجيني كه حداقل يكي از طرفين بر اساس مطالعات فاميلي حامل يا مبتلا به يك بيماري ژنتيكي قابل وراثت باشند و افراديكه سقطهاي مكرر داشته‌اند خصوصا در افرادي كه سقط ها به دليل ناهنجاري‌هاي ساختماني كروموزومي رخ داده باشد، مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

 

همچنين در زنان بالاي ‪ ۳۵‬سال و در زوجيني كه به دليل فاكتور مردانه كانديداي ‪ ICSI(‬تزريق درون سيتوپلاسمي اسپرم) هستند تكنيك پي‌جي‌دي مورد استفاده قرار مي‌گيرد.


 

دكتر صادقي مي‌افزايد با استفاده از ‪ PGD‬مي‌توان از بروز بسياري از اختلالات ژنتيكي پيشگيري نمود و به اين ترتيب از صرف هزينه‌هاي اقتصادي و رواني و اجتماعي كه تولد يك جنين با نقايص ژنتيكي به دنبال دارد پيشگيري كرد.

 

دكتر "ملك منصور اقصي" عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران نيز در مورد تكنيك پي جي دي مي‌گويد در اين روش به دليل نياز به بررسي جنين ناچاريم علي‌رغم بارور بودن زوجين از روش ‪ IVF‬در آنها استفاده كنيم به اين ترتيب كه جنين هشت سلولي از لقاح آزمايشگاهي حاصل شده و سپس، پيش از انتقال آن به رحم يكي از سلول‌ها را جدا كرده و توسط يك متخصص ژنتيك كه در اين زمينه مهارت دارد، بررسي و تشخيص جنسيت مي‌كنيم و سپس جنين مناسب را به رحم مادر انتقال مي‌دهيم.

 

وي در عين حال مي‌گويد اين روش به هيچ وجه ساده نيست و در هر يك از مراحل متعدد انجام آن، ممكن است مشكلات مختلفي بروز كند كه مانع از حصول نتيجه شود لذا اين تصور كه با دستيابي به تكنيك تشخيص جنسيت به روش ‪PGD‬ زوج‌ها مي‌توانند به سهولت جنسيت نوزاد خود را انتخاب كنند درست نيست.

 

دكتر اقصي در خصوص اهميت اين روش مي‌گويد اهميت اين روش صرفا در انتخاب جنسيت نوزاد از سوي والدين نيست بلكه فراتر از آن مي‌تواند گامي در جهت دست يافتن به تكنيك‌هاي پيشرفته‌تر تشخيص ژنتيكي بيماري‌هاي كروموزومي قبل از انتقال جنين باشد.

 


* تعيين جنسيت جنين در آزمايشگاه
فرد بعد از مراجعه به متخصص زنان به مدت يك و نيم تا دو ماه تحت درمان با داروهاي تحريك‌كننده تخمك‌گذاري قرار مي‌گيرد تا به اين طريق بتوان جنين‌هاي بيشتري را تشكيل داد و جنين‌هاي دلخواه را افزايش داد.


 

بعد از اينكار طي شرايط خاصي و درآزمايشگاه جنين تشكيل داده مي‌شود و اين جنين تشكيل شده به مدت سه روز در دستگاهي شبيه رحم مادر نگهداري مي‌شود.

 

جنين در اين مرحله (سه روزگي) از شش تا هشت سلول تشكيل شده است كه اطراف آن پوسته و لايه‌اي به نام زونا قرار دارد.

 

دكتر صادقي مي‌گويد روش تعيين جنسيت جنين قبل از تولد تا اين مرحله يعني تشكيل جنين شبيه همان روش لقاح خارج رحمي و يا ميكرواينجكشن است كه ازاين مرحله به بعد و قبل از انتقال جنين به داخل رحم جنين‌هاي دلخواه در محيط آزمايشگاه تعيين و به داخل رحم انتقال داده مي‌شوند.

 

وي افزود براي تعيين جنسيت جنين در مرحله قبل از انتقال جنين به داخل رحم، در لايه تشكيل شده اطراف جنين سوراخ كوچكي ايجاد مي‌كنيم و با وارد كردن يك سوزن به داخل جنين يكي از سلول‌هاي جنين برداشته مي‌شود اين مرحله از حساسيت بسيار بالايي برخوردار است و حتما بايد با مهارت و دقت بسيار بالايي صورت گيرد.

 

گرفتن اين سلول از جنين بايد با دقت زيادي صورت گيرد تا آسيبي به جنين وارد نشود اين سلول در شرايط خاصي تحويل متخصصين ژنتيك داده مي‌شود تا مورد ارزيابي ژنتيكي از لحاظ تشخيص جنسيت جنين قرار گيرد.

 

بعد از اينكه جنسيت جنين‌ها توسط متخصصين جنين شناسي اعلام شد جنين‌هاي با جنسيت دلخواه و جنين‌هاي عاري از نقايص ژنتيكي به داخل رحم انتقال داده مي‌شوند.

 

دكتر صادقي افزود در موارديكه تعداد جنين‌هاي تعيين جنسيت شده زوجين زياد باشد سه تا چهار جنين به داخل رحم انتقال داده مي‌شود.

 

دو هفته بعد از انتقال جنين به داخل رحم فرد با انجام تست حاملگي در صورت مثبت بودن حاملگي ادامه مي‌يابد و فرزند دلخواه زوجين متولد خواهد شد.

 

از زماني كه روش پي جي دي يا روش تعيين جنسيت جنين قبل از تولد براي اولين بار مطرح شده يك دهه سپري شده است كه طي اين مدت اين تكنيك براي تعيين جنسيت جنين و تشخيص ژنتيكي بيماري‌هاي مختلفي به كار گرفته شده كه كارايي آن را به اثبات رسانده است.
.